Arabuluculuk, ihtilaf hâlindeki iki veya daha fazla tarafın, bu alanda mesleki eğitim almış, tarafsızlık ve bağımsızlık ilkelerine tabi üçüncü bir kişinin müdahalesiyle uyuşmazlıklarını çözüme kavuşturdukları alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Bu süreçte görev alan arabulucu, belirli müzakere teknik ve stratejilerinden yararlanarak tarafları bir araya getirmekte; karşılıklı anlayışın tesisine ve etkin bir iletişim zemininin oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. Böylece uyuşmazlığın çözümüne ilişkin nihai kararın bizzat taraflarca üretilmesi mümkün kılınmaktadır.

Arabuluculuk müessesesi, "kazan-kazan" ilkesi temelinde işlemekte olup, bu ilke gereğince sürecin sonunda taraflardan yalnızca birinin değil, her ikisinin de menfaat elde etmesi hedeflenmektedir. Uyuşmazlıkların yapıcı bir iletişim süreci dâhilinde çözümlenmesi, taraflar arasındaki husumetin bertaraf edilmesini sağlamakla birlikte, zaman ve maliyet unsurları bakımından da önemli avantajlar sunmaktadır.

Türkiye'de arabuluculuk süreci genel hatlarıyla şöyle işliyor:

1. Başvuru

Taraflardan biri, Adalet Bakanlığı bünyesindeki arabuluculuk daire başkanlığına veya adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına başvurur. Bazı uyuşmazlık türlerinde (iş uyuşmazlıkları, ticari alacaklar, kira, ortaklığın giderilmesi, tüketici uyuşmazlıkları gibi) arabuluculuğa başvurmak dava açmadan önce zorunlu dava şartıdır; diğer birçok konuda ise ihtiyaridir (isteğe bağlıdır).

2. Arabulucunun Atanması

Büro, sicile kayıtlı arabulucular arasından tarafsız biri atar (taraflar da anlaşarak bir arabulucu seçebilir).

3. Davet ve İlk Toplantı

4. Müzakereler

Arabulucu taraf(lar)la ayrı ayrı veya birlikte görüşmeler yapar. Amaç, tarafların çıkarlarını anlayıp ortak bir çözüm bulmalarına yardımcı olmak; arabulucu karar vermez, sadece iletişimi kolaylaştırır. Görüşülenler (teklifler vb.) gizlidir, sonradan mahkemede delil olarak kullanılamaz.

5. Sonuç

Anlaşma sağlanırsa: Bir anlaşma belgesi hazırlanır, taraflar ve arabulucu imzalar. Bu belge, mahkeme onayı ile ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanabilir ve icra edilebilir hale gelir.

Anlaşma sağlanamazsa: Arabulucu "anlaşmama tutanağı" düzenler; taraf dava açma hakkını kullanabilir.

6. Süre

Zorunlu arabuluculukta genellikle 3 hafta (gerekirse +1 hafta) (ticari uyuşmazlıklar hariç) gibi kanuni süreler öngörülüyor; ihtiyari arabuluculukta süre taraflarca belirlenebiliyor.

7. Ücret

Zorunlu arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır; anlaşma sağlanırsa taraflar eşit paylaşır (aksi kararlaştırılmadıkça).